کتاب علیه همه دشمنان

کتاب «علیه همه دشمنان» نوشته‌ ریچارد آ کلارک، یکی از جنجالی‌ترین آثار سیاسی درباره‌ تروریسم، حملات ۱۱ سپتامبر و سیاست خارجی ایالات متحده است. مقام‌های آمریکایی در سوگند رسمی خود متعهد می‌شوند از قانون اساسی در برابر «همه دشمنان، داخلی و خارجی» دفاع کنند. کلارک با استفاده از همین عنوان قصد دارد نشان دهد که دولت آمریکا در مبارزه با تروریسم، به‌ویژه پیش و پس از حملات ۱۱ سپتامبر، دچار اشتباهات جدی و سرنوشت‌سازی شده است. کتاب با روایت روز ۱۱ سپتامبر آغاز می‌شود؛ روزی که کلارک به‌عنوان مسئول ارشد مبارزه با تروریسم در اتاق وضعیت کاخ سفید حضور داشت و در هماهنگی واکنش فوری دولت آمریکا نقش ایفا می‌کرد. او توضیح می‌دهد که نهادهای امنیتی و مقام‌های دولتی در ساعات نخست حملات با سردرگمی و ضعف هماهنگی روبه‌رو بودند و همین وضعیت، ابعاد بحران را آشکارتر کرد. او سپس به سال‌های پیش از حملات بازمی‌گردد و شرح می‌دهد که چگونه بارها درباره خطر القاعده و اسامه بن‌لادن هشدار داده بود. به گفته او، درخواست‌های مکرری برای برگزاری نشست‌های فوری و تدوین برنامه‌ای جدی علیه القاعده مطرح شده بود، اما دولت جورج بوش در ماه‌های پیش از حملات تمرکز کافی بر این تهدید نداشت. او معتقد است حجم هشدارهای اطلاعاتی آن‌قدر زیاد بود که امکان پیشگیری از حملات ۱۱ سپتامبر وجود داشت. بخش مهم دیگری از کتاب به انتقاد تند کلارک از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ اختصاص دارد. او می‌نویسد که پس از حملات ۱۱ سپتامبر، برخی مقام‌های دولت بوش تلاش داشتند میان حکومت صدام حسین و حملات تروریستی ارتباطی پیدا کنند؛ در حالی که به گفته کلارک، هیچ مدرک معتبری برای اثبات چنین ارتباطی وجود نداشت کلارک معتقد است که حمله به عراق، به‌جای تضعیف تروریسم، عملا به نفع القاعده تمام شد. از نظر وی، جنگ عراق منابع نظامی و اطلاعاتی آمریکا را از مبارزه‌ اصلی با القاعده در افغانستان منحرف کرد و در عین حال، تبلیغات ضدآمریکایی بن‌لادن را تقویت نمود. کلارک در این کتاب خاطرات شخصی، تحلیل امنیتی و روایت تاریخی را در کنار هم قرار می‌دهد و نشان می‌دهد که چگونه رقابت‌های بوروکراتیک، خطاهای سیاسی و تصمیم‌های ایدئولوژیک می‌توانند بر روند تاریخ معاصر تأثیر بگذارند.