کتاب مادر شیطانی من

کتاب «مادر شیطانی من» نوشته‌ی مارگارت آتوود، نویسنده‌ی شناخته‌شده‌ی کانادایی، یک داستان کوتاه ادبی است که در بستر زمانی دهه‌ی ۱۹۵۰ و در حاشیه‌ی شهری آرام در کانادا شکل می‌گیرد و از زاویه دید دختری نوجوان روایت می‌شود که سال‌ها بعد به گذشته‌ی خود بازمی‌گردد. ساختار روایی کتاب بر پایه‌ی خاطره‌نگاری و بازخوانی تجربه‌های کودکی و جوانی بنا شده است و از طریق همین بازگشت‌های زمانی، تصویر تدریجی و چندلایه‌ای از روابط خانوادگی، به‌ویژه پیوند میان مادر و دختر ترسیم می‌کند. آتوود با بهره‌گیری از جزئیات زندگی روزمره، فضای اجتماعی دوره‌ی پس از جنگ و انتظارات فرهنگی از زنان، بستری فراهم می‌کند که در آن رفتارهای غیرعادی مادر معنایی پیچیده‌تر پیدا می‌کند.
در مرکز روایت مادری قرار دارد که در ظاهر شبیه دیگر زنان خانه‌دار زمانه‌ی خود است، اما باورها و رفتارهایش تفاوت چشمگیری با اطرافیان دارد. او از پیشگویی، گیاهان دارویی، کارت‌های تاروت و روایت‌هایی درباره‌ی نیروهای پنهان سخن می‌گوید و این ادعاها را راهی برای محافظت از دخترش در برابر خطرات احتمالی معرفی می‌کند. دختر نوجوان ناچار است تصمیم‌های مهمی را بر اساس هشدارهای مادر بگیرد؛ از جمله قطع ارتباط با افرادی که آینده‌ی آن‌ها از دید مادر تهدیدآمیز به نظر می‌رسد. همین برخوردها باعث شکل‌گیری دوگانگی در ذهن راوی می‌شود: از یک سو ترس و تردید نسبت به قدرت‌های ادعایی مادر و از سوی دیگر وابستگی عاطفی و احساس امنیتی که این مراقبت افراطی ایجاد می‌کند. داستان با تمرکز بر این کشمکش درونی مرز مبهم میان باور، خیال و واقعیت را به تصویر می‌کشد.
با پیشروی روایت و ورود راوی به بزرگسالی، لایه‌های تازه‌ای از گذشته‌ی خانواده آشکار می‌شود. ارتباط دوباره با پدری که سال‌ها پیش خانواده را ترک کرده بود و شنیدن روایت‌های متفاوت از زندگی مشترک والدین، برداشت او از مادر را دگرگون می‌کند. برخی از رفتارهایی که در نوجوانی مرموز یا تهدیدآمیز جلوه می‌کردند، اکنون در قالب راهبردهایی برای کنترل شرایط اجتماعی سخت و حفاظت از فرزند معنا می‌یابند. آتوود در این بخش، به نقش روایت‌سازی در روابط خانوادگی، تأثیر ترس‌های جمعی بر شیوه‌های تربیتی و فشارهای فرهنگی وارد بر زنان در میانه‌ی قرن بیستم می‌پردازد. تغییر زاویه دید راوی نشان می‌دهد که چگونه حافظه و تجربه‌های تازه می‌توانند برداشت انسان از گذشته را بازسازی کنند.
داستان با انتقال این تجربه‌ها به نسل بعدی ادامه می‌یابد و نشان می‌دهد الگوهای رفتاری و نگرانی‌های والدین چگونه از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شوند. «مادر شیطانی من» از طریق ترکیب واقع‌گرایی روزمره با عناصر مبهم و نمادین، تصویری از پیوندهای خانوادگی، قدرت روایت و نقش ترس در شکل‌دهی تصمیم‌ها ارائه می‌دهد.