کتاب دره نظارتی

اینترنت معمولا با مفاهیمی مانند آزادی اطلاعات، ارتباط جهانی و دسترسی بی‌سابقه به دانش شناخته می‌شود. سال‌ها روایت غالب درباره این فناوری بر ظرفیت‌های رهایی‌بخش آن تأکید داشت؛ روایتی که در آن اینترنت محصول خلاقیت گروه‌هایی بود که آینده‌ای بازتر و دموکراتیک‌تر را تصور می‌کردند. «دره نظارتی: تاریخچه نظامی محرمانه اینترنتی» نوشته یاشا لوین، از زاویه‌ای متفاوت به این پدیده نگاه می‌کند. محتوای کتاب در ده فصل سامان یافته و به این شرح است: تاریخ گمشده، نوع جدیدی از جنگ، فرماندهی؛ کنترل و ضدشورش، جاسوسی از آمریکایی‌ها، وعده‌های دروغین، آرمان‌شهر و خصوصی‌سازی، شرکت نظارت، مسابقه تسلیحاتی ادوارد اسنودن، حریم خصوصی اینترنت، تأمین‌شده توسط جاسوسان و در آخر ماوتهاوزن، اتریش. لوین، تاریخ اینترنت را در بستر برنامه‌های نظامی و امنیتی ایالات متحده بررسی می‌کند. در این روایت، به پروژه آرپانت اشاره می‌کند؛ شبکه‌ای که از آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پیش‌زمینه‌های اینترنت یاد می‌شود. نویسنده بر این باور است که از همان سال‌های نخست، موضوع گردآوری اطلاعات، ردیابی و تحلیل داده‌ها نقش مهمی در توسعه این زیرساخت‌ها داشته است. کتاب تاریخ فناوری و تاریخ سیاست و امنیت را جدا نمی‌کند و در کنار یکدیگر قرار می‌دهد. او روندی را دنبال می‌کند که از دوران جنگ سرد و پروژه‌های نظامی آغاز می‌شود و تا عصر غول‌های فناوری ادامه پیدا می‌کند. در این مسیر، شرکت‌های خصوصی و مدل‌های تجاری مبتنی بر جمع‌آوری اطلاعات نیز جایگاه مهمی در تحلیل او دارند. یکی از موضوعات اصلی اثر، مفهوم نظارت در عصر دیجیتال است. نویسنده استدلال می‌کند که بسیاری از ابزارهایی که امروزه برای جست‌وجو استفاده می‌شوند، هم‌زمان امکان ثبت و تحلیل حجم عظیمی از اطلاعات کاربران را فراهم کرده‌اند. از نگاه وی، این وضعیت صرفا محصول تحولات سال‌های اخیر نیست و ریشه‌هایی تاریخی دارد که به دوران شکل‌گیری شبکه‌های رایانه‌ای بازمی‌گردد. «دره نظارتی» خواننده را وادار می‌کند به زیرساخت‌هایی که هر روز از آن‌ها استفاده می‌کند با نگاهی انتقادی‌تر بیندیشد. شبکه‌های اجتماعی، موتورهای جست‌وجو و سرویس‌های آنلاین در این روایت بخشی از ساختارهای بزرگ‌تر سیاسی و اقتصادی به شمار می‌آیند. این کتاب برای علاقه‌مندان به تاریخ فناوری، رسانه، سیاست، امنیت دیجیتال و حریم خصوصی و کسانی که می‌خواهند درباره ریشه‌های تاریخی جهان آنلاین امروز بیشتر بدانند، اثری خواندنی‌ست.