کتاب The Inmate

رمان «زندانی» نوشته‌ی فریدا مک‌فادن تریلری روان‌شناختی و پرتعلیق است که با تکیه بر راوی نامطمئن، بازی با حافظه و بازگشت تهدیدآمیز گذشته، خواننده را در فضایی خفقان‌آور و ناآرام پیش می‌برد. مک‌فادن که به ساختن روایت‌های پرشتاب و پیچ‌دار شهرت دارد، در این اثر نیز از همان الگو بهره می‌گیرد: موقعیتی ظاهرا ساده که به‌تدریج لایه‌های پنهانش آشکار می‌شود و هر قطعیت زودهنگام را زیر سوال می‌برد. داستان بر محور بروک سالیوان می‌چرخد؛ پرستاری متخصص که پس از یک فقدان خانوادگی ناگزیر به زادگاه کودکی خود بازمی‌گردد و برای تأمین زندگی خود و پسرش شغلی در یک زندان فوق‌امنیتی می‌پذیرد. این بازگشت، گذشته‌ای را زنده می‌کند که سال‌ها سرکوب شده بود: پیوندی قدیمی، حادثه‌ای خشونت‌بار و شهادتی که زمانی به‌منزله‌ی پایان ماجرا تلقی می‌شد. اکنون، قرار گرفتن بروک در دل همان نهاد کیفری-با قوانین سخت‌گیرانه و هشدارهای مکرر درباره‌ی فاصله‌گرفتن از زندانیان-او را وامی‌دارد بار دیگر به خاطرات و داوری‌های پیشین خود بنگرد. روایت با رفت‌وبرگشت‌های زمانی سنجیده پیش می‌رود؛ فلش‌بک‌ها نه برای توضیح مستقیم، بلکه برای ایجاد شکاف در اطمینان خواننده به حافظه‌ی راوی به کار می‌آیند. مک‌فادن به‌خوبی نشان می‌دهد چگونه خاطره می‌تواند هم سپر باشد و هم دام؛ هم وسیله‌ای برای بقا و هم منشأ خطا. هرچه داستان جلوتر می‌رود، این تردید پررنگ‌تر می‌شود که حقیقت گذشته دقیقا همان چیزی نیست که سال‌ها باور شده است. یکی از مضامین محوری رمان، نسبت حافظه با عدالت است. زندانی به‌جای پرداختن مستقیم به سازوکارهای حقوقی، بر تجربه‌ی زیسته‌ی فردی تمرکز می‌کند: این‌که چگونه یک شهادت، یک تصمیم یا یک روایت مسلط می‌تواند سرنوشت انسان‌ها را برای سال‌ها تعیین کند. در این میان، احساس گناه-نه به‌عنوان مفهومی اخلاقی انتزاعی، بلکه به‌مثابه فشاری روانی و روزمره-نقشی تعیین‌کننده دارد و حرکت شخصیت اصلی را پیش می‌برد. از حیث سبکی، نثر مک‌فادن ساده، مستقیم و خوانش‌پذیر است؛ زبانی که عمدا از پیچیدگی‌های ادبی فاصله می‌گیرد تا ریتم تند و تعلیق پیوسته حفظ شود. ساختار روان‌شناختی روایت، همراه با اطلاعات قطره‌چکانی، باعث می‌شود خواننده مدام در حالت بازنگری قضاوت‌های خود باقی بماند. با این حال، همین انتخاب سبکی گاه به بهای کاهش عمق روان‌کاوانه‌ی برخی تصمیم‌های شخصیت‌ها تمام می‌شود و منطق روایی در مقاطعی بیش از منطق روان‌شناختی به چشم می‌آید. در مجموع، «زندانی» رمانی است که بیش از آن‌که به‌دنبال تحلیل نهادی نظام عدالت باشد، بر تجربه‌ی ذهنی شک، گناه و بازسازی حقیقت تمرکز دارد. مک‌فادن با مهارت، فضای بسته‌ی زندان را به استعاره‌ای از ذهن گرفتار بدل می‌کند؛ جایی که راهروها، قفل‌ها و قوانین بازتابی از محدودیت‌های حافظه و ادراک‌اند. این کتاب برای خوانندگانی که به تریلرهای روان‌شناختی پرکشش، روایت‌های مبتنی بر راوی نامطمئن و داستان‌هایی با ضرباهنگ تند علاقه‌مندند، اثری خواندنی و موثر است-حتی اگر برخی چرخش‌ها بیش از آن‌که طبیعی باشند، در خدمت تعلیق طراحی شده باشند.