کتاب افسردگی

کتاب «افسردگی» خاطره‌نویسی ویلیام استایرن، نویسنده‌ی آمریکایی و خالق رمان‌های «انتخاب سوفی» و «دراز کشیدن در تاریکی» است. استایرن که پیش‌تر برای «اعترافات نت ترنر» جایزه‌ی پولیتزر گرفته بود، این کتاب کوتاه را در سال ۱۹۹۰ منتشر کرد؛ کتابی که برخلاف رمان‌های او داستانی تخیلی نیست، بلکه بازگویی روزهایی است که خودش در میانه‌ی دهه‌ی شصت زندگی‌اش با آن‌ها روبه‌رو شد.
ماجرا از جایی آغاز می‌شود که استایرن بی‌هیچ مقدمه‌ی روشنی، متوجه تغییری در حال خودش می‌شود؛ بی‌حوصلگی نسبت به کارهایی که پیش‌تر برایش لذت‌بخش بودند، اضطرابی مبهم که هر روز سنگین‌تر می‌شد و بی‌خوابی‌ای که کم‌کم زندگی روزمره را از او می‌گیرد. او این حالت را نه با اصطلاح‌های روان‌پزشکی، بلکه با زبان یک نویسنده توصیف می‌کند و می‌کوشد نشان دهد کلمه‌ی «افسردگی» چقدر ساده و ناتوان از بیان چیزی است که او تجربه کرده؛ حالتی که به گفته‌ی خودش شبیه خفگی تدریجی ذهن است، نه فقط اندوه یا دلتنگی. همین تلاش برای یافتن زبانی دقیق‌تر برای رنجی که اغلب بی‌نام می‌ماند، یکی از ویژگی‌های اصلی کتاب است.
استایرن در ادامه بی‌پرده از نزدیک‌شدن خود به لبه‌ی خودکشی می‌گوید؛ از شب‌هایی که فکر پایان‌دادن به زندگی برایش تنها راه فرار از رنج به نظر می‌رسید و از لحظه‌ای که یک اتفاق کوچک و پیش‌بینی‌نشده مسیر او را تغییر داد و در نهایت به بستری‌شدنش در بیمارستان انجامید. او همچنین به گذشته‌ی خود بازمی‌گردد و برخی ریشه‌های احتمالی این بحران را در تجربه‌هایی مثل قطع ناگهانی مصرف الکل یا فقدان‌های سرکوب‌شده‌ی دوران کودکی، از جمله مرگ مادرش، جست‌وجو می‌کند. در کنار این روایت شخصی، اشاره‌هایی هم به سرنوشت برخی نویسندگان و هنرمندان دیگر دارد که خودشان درگیر افسردگی بوده‌اند و این کتاب را از یک اعتراف تنها، به تأملی گسترده‌تر درباره‌ی این بیماری در میان اهل ادب و هنر بدل می‌کند.
استایرن مسیر بازگشتش را نیز پی می‌گیرد؛ روندی آرام و پرفرازونشیب که در آن مراقبت پزشکی و زمان، جای تاریکی اولیه‌ی کتاب را کم‌کم به روزنه‌ای از امید می‌دهند. همین ساختار از افت به اعماق تا بازگشت به روشنایی، باعث شده این اثر برای خوانندگانی که به روایت‌های شخصی از بیماری‌های روانی، پیوند ادبیات و تجربه‌ی درونی رنج علاقه دارند، اثری قابل‌اعتنا باشد.