کتاب بهلول نامه

«بهلول نامه: تحلیل تاریخی - اجتماعی شخصیت بهلول به همراه حکایت‌های وی براساس کهن‌ترین منابع» اثری پژوهش‌محور است که با تکیه بر تحقیقات علمی و اسناد معتبر نوشته شده است. این اثر به تشریح شخصیت تاریخی و اجتماعی بهلول و مرور و بررسی حکایات او می‌پردازد. اصل این کتاب پایان‌نامه دکتری «اولریش مارزلف» است که بعدها با افزودنی‌هایی تبدیل به کتاب «بهلول نامه» شده است.
بهلول شخصیتی حقیقی است. در منابع مکتوبی که وجود دارد درباره‌ی سال تولد او چیزی ذکر نشده ولی زمان وفاتش بین سال‌های 183 تا 210 هجری ذکر شده است. او دانشمند زمان خود بود. روزی از سوی هارون‌الرشید به او پیشنهاد قاضی‌الضاتی داده می‌شود و او برای چاره‌اندیشی نامه‌ای به امام موسی کاظم (ع) می‌نویسد و اما در پاسخ حرف «ج» را می‌نویسد. بهلول از این حرف، جنون را استنباط کرد. بنابراین لباس ژنده‌ای می‌پوشد و خود را به دیوانگی می‌زند. او تا پایان عمرش این گونه زندگی می‌کند و در گورستان و خرابه ها ساکن می‌شود. جایگاه بهلول در تاریخ خاص است. از قرن 2 هجری عقلاء‌المجانین زیادی از زن و مرد پدید آمده‌اند ولی تنها بهلول ماندگار شده و این به جهت جایگاه و رتبه‌‌ی خاص اوست.
نسخه اصلی این کتاب شامل 120 حکایت عربی، 9 حکایت ترکی استانبولی و 7 حکایت عبری است. باقر قربانی زرین که کتاب را کامل کرده برای کمک به افزودن حکایات فارسی با اولریش مارزلف همراه و همکار می‌شود. بهلول‌نامه 400 منبع به 9 زبان زنده‌ی دنیا دارد و کتابی کاملا علمی است. مهمترین ویژگی این کتاب مستند بودن آن است. بیش از 1000 حکایت درباره‌ی بهلول وجود دارد که هیچ کدام از آن‌ها مستند نیستند اما در این کتاب تمام حکایاتی که جمع‌آوری شده کاملا مستند، هستند و شناسنامه ‌دارند. نام تمام منابع استفاده شده نیز در کتاب آمده؛ از قرن 3 هجری تا زمان معاصر در این کتاب منبع وجود دارد. قربانی در این باره می‌گوید: «حکایات مربوط به بهلول در قرن‌های مختلف با نام‌های متعدد نظیر بهلول، اشعث و... آمده است، من قرن به قرن تمام این حکایات و نام‌ها را مورد بررسی قرار دادم و تغییرات آن‌ها را نیز مشخص کردم. به‌طور مثال پروفسور مارزلف سراغ کتاب‌های تفاسیر نرفته بود و من برای نمونه از تفسیر ابوالفتوح رازی 3 حکایت درباره‌ی بهلول یافتم. همچنین پروفسور مارزلف در فاصله بین قرن 6 تا 11 هجری حکایتی از بهلول نیاروده بود که من حکایت‌های متعددی را در این فاصله زمانی پیدا کردم. در ضمن 15 فهرست دیگر نیز به کتاب افزودم.»
«بهلول نامه» پژوهشی ارجمند، دقیق و خواندنی است که علاوه بر زندگی بهلول حکایت‌های زیادی از او را یک‌جا و در یک کتاب در اختیار مخاطبان قرار می‌دهد.