کتاب روزنوشت‌های شادمان 1

کتاب «روزنوشت‌های شادمان ۱: وقایع فروردین ۱۳۰۵ تا مهر ۱۳۰۷ خورشیدی» اثری مستند به قلم سید فخرالدین شادمان است که با کوشش عباس میلانی و کیومرث قرقلو به عنوان نخستین اثر نشر نوبنیاد فروغ ایران روانه بازار شده است. این اثر که جلد نخست از یک مجموعه شش‌جلدی به شمار می‌رود، یکی از پیشگامانه‌ترین نمونه‌های یادداشت‌نویسی روزانه در تاریخ معاصر ایران است. مجموعه کامل این روزنوشت‌ها شامل دوازده دفترچه دست‌نویس است که بازه‌ای چهل‌ساله از پرالتهاب‌ترین دهه‌های تاریخ ایران، یعنی از سال ۱۹۲۶ میلادی همزمان با جوانی نویسنده تا اندکی پیش از مرگ او در سال ۱۹۶۶ را در بر می‌گیرد. دفتر نخست این مجموعه، روایتگر وقایع و تأملات روزانه از فروردین ۱۳۰۵ تا مهر ۱۳۰۷ خورشیدی است و تصویری از تحولات فرهنگی و سیاسی آن مقطع ارائه می‌دهد.
برای درک عمق این یادداشت‌ها، شناخت خاستگاه و مسیر زیست نویسنده ضروری است. سید فخرالدین شادمان در سال ۱۹۰۷ در خانواده‌ای مرفه و مذهبی در تهران متولد شد. او پس از گذراندن تحصیلات سنتی در مکتب‌خانه‌ها و مدارس مذهبی، به تدریس در مدارس جدید روی آورد و در سال ۱۹۲۷ مدرک حقوق خود را دریافت کرد. مسیر زندگی او آکنده از تجربه‌های متنوع است؛ از روزنامه‌نگاری و سردبیری یک نشریه چپ‌گرا گرفته تا اشتغال در وزارت تازه‌تأسیس دادگستری و سپس اقامت هفده‌ساله در اروپا به عنوان نماینده دولت ایران در شرکت نفت ایران و انگلیس. او در این سال‌ها تحصیلات خود را تا مقطع دکترای تاریخ در مدرسه اقتصاد لندن و حقوق بین‌الملل در سوربن ارتقا داد. همین پشتوانه علمی و زیستی باعث شده تا یادداشت‌های او صرفا ثبت وقایع روزمره نباشد، بلکه گزارشی از مشاهدات، رویاها، حکایت‌ها و جزئیات تغییرات اجتماعی ایران با نگاهی تیزبین و تحلیلی است.
اهمیت تاریخی و جامعه‌شناختی این اثر در واکاوی ذهنیت نسل نخست روشنفکران طرفدار تجدد نهفته است. شادمان از طریق این نوشته‌های شخصی و با بهره‌گیری از زبانی ادبی نشان می‌دهد که به چه منوال اندیشمندان آن عصر به پروژه نوسازی پهلوی پیوستند و در ادامه مسیر با چه مسائلی مواجه شده و چگونه به حاشیه رانده شدند. این یادداشت‌ها که به صورت زمان‌بندی‌شده و ماهانه تدوین شده‌اند، بازتابی دقیق از خطوط کلی یک زندگی پرحادثه و اثربخش هستند. مطالعه این روزنوشت‌ها، مخاطب را با لایه‌های پنهان تاریخ معاصر، تضادهای سنت و مدرنیته و دغدغه‌های درونی سیاستمداری مواجه می‌کند که در مرکز تحولات مهم دوران خود قرار داشته و روایتگر صادق گذار جامعه ایرانی به سوی دنیای جدید بوده است.