کتاب لنورماند

در یکی از صحنه‌های «لنورماند»، آناستازیا در تاریکی دست لورنزو را چنان محکم گرفته که او با شوخی از شکستن دستش حرف می‌زند. ترس واقعی است، اما میان این دو نفر هنوز جایی برای شوخی، اعتماد و کشش عاطفی باقی مانده؛ و همین ترکیب، منطق اصلی رمان هما پوراصفهانی را نشان می‌دهد. «لنورماند» در قلمرو رمان عاشقانه و تعلیقی حرکت می‌کند؛ جایی که رابطه عاطفی شخصیت‌ها در امنیت شکل نمی‌گیرد و تهدید، راز و نیاز به محافظت دائما وارد رابطه می‌شوند. آناستازیا و لورنزو در مرکز بخش مهمی از روایت قرار دارند. رابطه آن‌ها از ابتدا زیر سایه خطر پیش می‌رود و خود موقعیت لورنزو به‌عنوان کسی که باید از آناستازیا محافظت کند، مرز میان وظیفه و احساس را به یکی از نیروهای پیش‌برنده داستان تبدیل می‌کند. پوراصفهانی از الگویی استفاده می‌کند که در بخش دیگری از رمان‌هایش نیز دیده می‌شود: دو شخصیت را در وضعیتی پرتنش کنار هم قرار می‌دهد و سپس اجازه می‌دهد کشش عاطفی از دل اصطکاک، سوءظن، خطر و نزدیکی اجباری رشد کند. بنابراین عاشقانه در «لنورماند» از خط اصلی تعلیق جدا نیست؛ هر چه مخاطره جدی‌تر می‌شود، رابطه نیز بیشتر در معرض آزمون قرار می‌گیرد. این رمان در امتداد جهان داستانی «اوراکل» قرار دارد و در ثبت‌های کتاب‌شناختی به‌عنوان ادامه آن معرفی شده است. همین نسبت، عنوان کتاب را نیز معنادارتر می‌کند. «اوراکل» و «لنورماند» هر دو نام‌هایی مرتبط با پیشگویی و خواندن نشانه‌ها هستند و پوراصفهانی از این شبکه نام‌گذاری برای ساختن فضایی آکنده از راز، اطلاعات پنهان و عدم اطمینان بهره می‌گیرد. بااین‌حال «لنورماند» صرفا تکرار شخصیت‌ها و ماجراهای کتاب پیشین نیست؛ کانون عاطفی و شخصیت‌های محوری تازه‌ای دارد و تلاش می‌کند جهان قبلی را از زاویه‌ای دیگر ادامه دهد. پوراصفهانی از نویسندگان پرمخاطب رمان عامه‌پسند معاصر ایران است و آثاری مانند «قرار نبود»، «توسکا»، «سیگار شکلاتی»، «شکلات تلخ»، «اوراکل» و مجموعه «اسپرسو» بخش‌های مختلف کارنامه او را تشکیل می‌دهند. ویژگی مشترک بسیاری از این رمان‌ها اهمیت بالای حادثه، روابط عاطفی پرتنش، شخصیت‌های پررنگ و گفت‌وگوهای فراوان است. در «لنورماند» نیز زبان به گفتار روزمره نزدیک می‌ماند و شوخی و کل‌کل شخصیت‌ها حتی در موقعیت‌های اضطراب‌آور حفظ می‌شود. این انتخاب، ریتم روایت را تند می‌کند و سبب می‌شود کتاب بیش از آنکه بر توصیف‌های طولانی یا تأملات روان‌شناختی متکی باشد، از برخورد مستقیم شخصیت‌ها انرژی بگیرد. «لنورماند» رمان بلندی است و همین حجم به نویسنده امکان می‌دهد رابطه‌ها را در کنار مجموعه‌ای از موقعیت‌های حادثه‌ای گسترش دهد. در مقابل، این شیوه مخاطره شناخته‌شده‌ای نیز دارد: هنگامی که تعلیق به زنجیره‌ای طولانی از رازها، خطرها و چرخش‌های داستانی وابسته شود، حفظ منطق علّی وقایع دشوارتر می‌شود. این مسئله پیش‌تر درباره «اوراکل» نیز محل اختلاف خوانندگان بوده است؛ برخی کشش داستانی و متفاوت‌بودن فضای آن را پسندیده‌اند و برخی معتقد بوده‌اند بعضی پیچش‌ها بیش از اندازه برای حفظ هیجان طراحی شده‌اند. «لنورماند» نیز بیش از هر چیز باید با همین معیار سنجیده شود: اینکه هیجان و عاشقانه تا چه اندازه از دل خود شخصیت‌ها و موقعیت‌ها بیرون می‌آیند و کجا حادثه بر منطق روایت غلبه می‌کند. با وجود این، مخاطبی که جهان داستانی پوراصفهانی را دنبال کرده، احتمالا درست به دنبال همین ترکیب است: شخصیت‌هایی که مجال زندگی آرام پیدا نمی‌کنند، رابطه‌هایی که زیر فشار شکل می‌گیرند و رازهایی که پیش از بسته‌شدن یک مسیر، راه دیگری باز می‌کنند. در «لنورماند» نیز مسئله فقط این نیست که چه کسی از چه کسی محافظت خواهد کرد. گاهی نزدیک‌شدن به کسی که قرار است پناه باشد، خود به خطر تازه‌ای تبدیل می‌شود؛ مخصوصا وقتی هنوز معلوم نیست در تاریکی چه کسی واقعا بیش از دیگری به نجات احتیاج دارد.