کتاب اینفوکراسی

کتاب «اینفوکراسی: دیجیتالی شدن و بحران دموکراسی» نوشته‌ی بیونگ چول هان، فیلسوف و نظریه‌پرداز کره‌ای-آلمانی، از نقطه‌ای آغاز می‌شود که کمتر کسی به آن توجه دارد: وقتی از سلطه بر انسان سخن می‌گوییم، معمولا تصویری از دیوارهای بلند، سلاح و محدودیت‌های آشکار سرکوبگرانه در ذهن‌مان شکل می‌گیرد؛ تصویری که قدرت را در قامت یک سرکوبگر عریان به نمایش می‌گذارد. اما به باور هان جهان امروز شیوه‌ای به‌مراتب آرام‌تر و پیچیده‌تر برای اهلی‌کردن انسان یافته است.
این اثر خاستگاه تازه‌ی این سلطه را نه در اجبار و سلب آزادی، بلکه در خود آزادی و در اشتیاق انسان معاصر برای دیده‌شدن جست‌وجو می‌کند. هان نشان می‌دهد که جامعه چگونه از دل ساختارهای انضباطی سرمایه‌داری صنعتی گذشته، به نظمی تازه گذر کرده است؛ نظمی که در آن اطلاعات دیگر ابزار آگاهی‌بخشی نیست، بلکه به شلاقی نامرئی برای جهت‌دهی به روان و ناخودآگاه جمعی بدل شده است.
فضای کلی کتاب کاملا انتقادی، تأملی و اندیشه‌محور است و مسیری روشن را در واکاوی مناسبات قدرت دیجیتال دنبال می‌کند. محور اصلی بحث این است که الگوریتم‌های هوشمند، جریان کلان‌داده‌ها و شبکه‌های اجتماعی، بستر گفت‌وگوی عمومی را از هم گسسته‌اند. از نگاه نویسنده دموکراسی به صبوری، گوش‌سپردن، استدلال منطقی و رسیدن به درکی مشترک از واقعیت نیاز دارد؛ حال آنکه معماری ارتباطات دیجیتال با پاداش‌دادن به هیجان آنی، خشم زودگذر و واکنش‌های شتاب‌زده، مجالی برای تفکر عمیق باقی نمی‌گذارد.
جامعه در این اثر دیگر کلیتی منسجم با فضایی مشترک برای گفت‌وگو نیست، بلکه به جزیره‌هایی جدا از هم، حباب‌های فیلترشده و اتاق‌های پژواک تبدیل شده که در هر یک، افراد تنها صداهایی را می‌شنوند که بازتاب‌دهنده‌ی باورهای پیشین‌شان‌اند و همین فرایند روانی است که به گفته‌ی هان، سیاست را از حوزه‌ی عقلانیت جمعی به میدان جنگ‌های اطلاعاتی، اخبار جعلی و دست‌کاری روانی در کارزارهای انتخاباتی فروکاسته است.
هان این نظم تازه را «حکومت اطلاعات» یا نوعی روان‌سیاست می‌نامد؛ نظامی که در آن مرز میان حقیقت و دروغ محو می‌شود و جای خود را به سیلی بی‌امان از داده‌های کم‌ارزش می‌دهد. تفاوت این وضعیت با رژیم‌های توتالیتر گذشته در همین‌جاست: آن‌ها افکار را سانسور می‌کردند، اما اینفوکراسی ذهن‌ها را با انباشت خستگی‌آور پیام، لایک و اعلان بمباران می‌کند تا اساسا فرصتی برای تعقل باقی نماند.
نکته‌ی تلخ‌تر این است که انسان معاصر، درست در همان لحظه که احساس آزادی کامل می‌کند و با اشتیاق تمام ترجیحات و رفتارهایش را در پلتفرم‌ها به نمایش می‌گذارد، به موجودی کاملا پیش‌بینی‌پذیر و هدایت‌پذیر بدل می‌شود. هان بی‌آنکه به ستایش‌های کلیشه‌ای از فناوری روی بیاورد یا راه‌حلی ساده‌انگارانه پیش بکشد، با قلمی صریح و سنجیده، سیر افول عقلانیت ارتباطی و ظهور آنچه خود آن را «پسادموکراسی» می‌نامد ترسیم می‌کند؛ وضعیتی که در آن سرورهای داده‌محور، حاکمان واقعی و بی‌صدای جامعه شده‌اند.
پیام اصلی کتاب «اینفوکراسی: دیجیتالی شدن و بحران دموکراسی» آن است که خطرهای پیش‌روی آزادی، لزوما از جنس دیکتاتوری‌های کلاسیک نیستند؛ گاهی همین ابزارهای روزمره، شفاف و به‌ظاهر بی‌ضرر زندگی دیجیتال‌اند که سلطه‌ای پنهان را در دل خود حمل می‌کنند. با واکاوی ساختار قدرت در عصر اطلاعات، بیونگ چول هان چارچوبی تحلیلی در اختیار خواننده می‌گذارد تا دریابد چرا انفجار اطلاعات، به‌جای افزایش دانایی جمعی، شالوده‌ی حیات سیاسی مشترک انسان را با بحرانی بی‌سابقه روبه‌رو کرده است.