کتاب سبیلیات

کتاب «سبیلیات: پیرزن و رودخانه» اثری از اسماعیل فهد اسماعیل، نویسنده برجسته کویتی است که پس از انتشار توانست به فهرست نهایی جایزه جهانی رمان عربی راه یابد. این رمان روایتی متفاوت از پیامدهای جنگ هشت ساله ایران و عراق ارائه می‌دهد. داستان در روستای «سبیلیات»، واقع در نزدیکی اروندرود (شط‌العرب) جریان دارد؛ منطقه‌ای که بر اثر سیاست‌های نظامی و تبدیل شدن به خط مقدم نبرد، به ویرانه‌ای خالی از سکنه مبدل شده است. اسماعیل فهد اسماعیل با تمرکز بر زندگی پیرزنی به نام «ام قاسم» به واکاوی مفهوم بقا و پیوند ازلی انسان با خاک می‌پردازد. این اثر با نثری فشرده و زبانی که مرز میان واقعیت و نماد را در می‌نوردد، بازگشت قهرمانانه یک زن میانسال به زادگاه خشکیده‌اش را ترسیم می‌کند.
محور اصلی روایت بر تصمیم جسورانه ام قاسم استوار است که پس از سال‌ها آوارگی و از دست دادن همسرش، در دوران آتش‌بس به روستای متروکه خود بازمی‌گردد. او که تنها یک الاغ را با خود همراه دارد، با محیطی روبه‌رو می‌شود که ارتش برای ممانعت از پیشروی نیروهای مقابل، جریان آب را در آن سد کرده و نخلستان‌هایش را به کام مرگ کشانده است. ام قاسم بی آنکه تحت تأثیر فضای نظامی و زمین‌های مین‌گذاری شده قرار گیرد، آستین همت بالا می‌زند تا با لایروبی جوی‌ها و باز کردن مسیر رودخانه، حیات را به ریشه‌های تشنه نخل‌ها بازگرداند. نویسنده در این بخش از کتاب،با دقت در جزییات روزمره، تلاش‌های طاقت‌فرسای این زن را به تصویر می‌کشد که بدون هیچ شعار سیاسی، تنها با هدف احیای خانه و کاشانه خود در برابر ویرانی ایستادگی می‌کند. این رویکرد ام قاسم را به نمادی از پایداری زیست‌محیطی و انسانی در برابر تخریب‌های ناشی از خشونت بدل می‌سازد.
اسماعیل فهد اسماعیل با استفاده از جملات کوتاه و پرهیز از پیچیدگی‌های غیرضروری، موفق شده است تجربه‌ای عمیق از تنهایی و حافظه تاریخی را به مخاطب منتقل کند. این کتاب به خوبی نشان می‌دهد که چگونه عمل ساده‌ی «زندگی کردن» در یک منطقه جنگ‌زده، خود بزرگ‌ترین شکل مقاومت محسوب می‌شود و چگونه یک فرد می‌تواند با ابزارهای ابتدایی، اقتدار ویرانگر جنگ را به چالش بکشد. در واقع «سبیلیات» را می‌توان مانیفستی در ستایش صلح و آشتی با طبیعت قلمداد کرد. ام قاسم در قامت یک قهرمان خاموش، به ما می‌آموزد که بازسازی یک زندگی نابودشده بیش از آنکه به معجزه نیاز داشته باشد، به تداوم و اراده‌ای آهنین وابسته است.