کتاب عروس بی‌نوا

کتاب «عروس بی‌نوا: کمدی در پنج پرده» نوشته‌ی الکساندر آستروفسکی، بنیان‌گذار درام واقع‌گرای روسیه است. اثر حاضر وی، «عروس بی‌نوا» دومین نمایشنامه‌ی بلند او به شمار می‌آید. آستروفسکی این نمایشنامه را در سال ۱۸۵۱ نوشت. خودش بعدها گفت در دوران یادگیری نویسندگی، توانی سرشار داشته، اما نگارش این نمایشنامه‌ی دوم که یک سال و نیم طول کشید چنان فرسایشی بود که دیگر تمایلی به دیدنش روی صحنه نداشت و تنها به اصرار پیاپی بازیگران، دو سال پس از اتمام کار، به اجرایش رضایت داد. اجرای نخست در تئاتر مالی مسکو در تابستان ۱۸۵۳ روی صحنه رفت. داستان حول ماریا آندره‌یونا می‌گردد، دختر جوانی از خانواده‌ای کم‌بضاعت، که نبود جهیزیه، ازدواج را عملا برای او غیرممکن کرده است. آستروفسکی دسته‌ای از خواستگاران را پیش چشم ماریا رژه می‌دهد و نشان می‌دهد خواستگاران فقیر توان نگهداری همسری بی‌جهاز را ندارند، مردان جوان دارای موقعیت به‌دنبال همسرانی مرفه‌ترند تا آینده‌شان تضمین شود و مردان ثروتمند هم درون طبقه‌ی خودشان همسر می‌گزینند. آنچه برای ماریا می‌ماند تنها مردانی سالخورده‌اند، کسانی که پنهان نمی‌کنند در پی خرید جوانی و زیبایی‌اند. در کنار این خط اصلی، شخصیت مریچ حضور دارد. آستروفسکی از زبان او بزرگان مد روز پترزبورگ را به ریشخند می‌گیرد. در واقع، نمایشنامه با وجود عنوان «کمدی»، در بطن خود انتقادی و تلخ است و طنزش را از تکبر سرمایه‌داران و توهمات عاشقانه‌ی جوانان می‌گیرد. بیش از همه، نمایشنامه نشان می‌دهد که چگونه زن در خانواده به موقعیتی شبیه بردگی زندگی‌ می‌کند و چرا استبداد خانگی بیش از همه گریبان زنان را می‌گیرد. این نمایشنامه برای خوانندگان علاقه‌مند به تئاتر روسیه‌ی سده‌ی نوزدهم و پژوهشگران ادبیات تطبیقی مناسب است، همچنین برای کسانی که به موقعیت اجتماعی زنان در جوامع پیشامدرن و نهاد ازدواجی که تبدیل به یک معامله‌ی اقتصادی شده است، علاقه‌مندند. همچنین خوانندگانی که با آثار شناخته‌شده‌تر آستروفسکی مثل «توفان» آشنایند، در این اثر می‌توانند ریشه‌های اولیه‌ی نگاه انتقادی او به نهاد ازدواج و بوروکراسی روسیه را دنبال کنند.