کتاب بابک خرم دین

«بابک خرم‌دین» نوشته‌ی سعید نفیسی مترجم، نویسنده و پژوهش‌گر برجسته، درباره‌ی جنبش‌های ایرانیان، زندگی‌نامه‌ی بابک خرم‌دین، جنبش او، آغاز و پایان کار خرم‌دینان، سرزمین ایشان، شرح مفصل جنگ‌های بابک با خلفای عباسی و اسارت و قتل او و سرانجام خرم‌دینان است که در آن تمام متون عربی و فارسی مربوط به بابک و خرم‌دینان و تحقیقات اروپاییان معرفی شده است.
بابک خرم‌دین، رهبر اصلی جنبش ایرانی «خرم‌دین» است که که در ۲۲۳ قمری می‌زیست. آئین‌ آن‌ها شادزیستن و هدف‌شان سرنگونی خلیفه‌ی عباسی بود. بابک خرم‌دین رهبر مبارزات خرم‌دینان است و به کمک جنبش خرم‌دینان بر علیه خلفای عباسی شوریدند بابک، از ناحیه‌ی آذربایجان، شورش را آغاز کرد ولی این حرکت در غرب و مرکز ایران نیز گسترش یافت و بیش از ۲۰ سال طول کشید.
شهر بذ منطقه و قلعه‌ای در شمال آذربایجان، به خاطر قیام بابک معروف شد. این شهر مرکز اصلی مقاومت خرمدینان و بابک در برابر خلفای عباسی به ویژه معتصم بود. بابک با پشتوانه‌ی منطقه‌ای کوهستانی، لشگریان خلیفه را یکی پس از دیگری شکست می‌داد. نیروهایش قادر بودند جلوی کاروان‌ها را بگیرند، مأموران مالیات را بکشند، حریفان محلی را نابود کنند و گاه‌وبیگاه به لشکر دشمن شبیخون بزنند، سپس بلافاصله به قلعه غیرقابل دسترس‌شان و پناهگاه کوهستانی‌شان عقب‌نشینی کنند. جسارت، زیرکی و استعداد بابک در فرماندهی نظامی در مبارزه طولانی و اعتمادی که پیروانش به او داشتند، بی‌تردید استثنائی است. گفته شده است که در گیرودار نبردی که به تصرف بذ انجامید، بابک با افشین دیدار و از خلیفه تقاضای امان کرد. اما با توجه به روحیه‌ای که بابک بعدها (هنگام اعدام شدن) از خود نشان داد، می‌توان حدس زد که از جانب او حیله‌ای در کار بوده است. روایت مرگ بابک در کتاب این‌گونه آمده است: «چون چشم معتصم بر بابک افتاد، گفت: ‌‌ای سگ چرا در جهان فتنه انگیختی؟ هیچ جواب نداد. فرمود تا چهار دست و پایش ‌‌‌ببرّند. چون یک دستش ببریدند، بابک دست دیگر در خون زد و بر روی مالید و همه ‌‌‌روی خود را از خون خود سرخ کرد. معتصم گفت: ای سگ! این چه عملست؟ گفت: ‌‌‌درین حکمت است. شما هر دو دست و پای من بخواهید برید... چون خون از وی برود، روی زرد شود؛ من روی خویش را از خون ‌‌‌خود سرخ کردم تا چون خون از تنم بیرون شود نگویند که رویش از بیم زرد شد.» بعد از اعدام بابک، سرش را به خراسان فرستادند که خود نشانه‌ای بر وجود هوادارانی از او در آن منطقه است.
«جنبش‌های ایرانیان»، «بابک خرمی»، «جنبش بابک»، «آغاز کار خرمدینان»، «پایان کار خرمدینان»، «خرمدینان»، «جاویدان پسر شهرک»، «سرزمین خرمدینان»، «بابک و سرزمین وی»، «کامروایی بابک»، «زد و خوردهای بابک»، «آغاز جنگ‌های بابک»، «جنگ‌های زمان معتصم»، «جنگ‌های بابک و افشین»، «سرانجام بابک در آذربایجان» و «سبب گرفتاری و کشته شدن بابک» عناوین مطالب این کتاب هستند. «بابک خرم‌دین» کتابی مفید و خواندنی برای علاقمندان به تاریخ، شخصیت‌های تاریخی و جنبش‌های ایرانی است.