کتاب سفرنامه اسکات وارینگ در ایران

در نخستین سال‌های قرن نوزدهم میلادی هنگامی که ایران پس از کشمکش‌های طولانی خانخاقان، گام به دوران تثبیت حکومت قاجار می‌گذاشت، فرستادگان بریتانیایی با انگیزه‌های مختلف راهی جنوب ایران شدند. کتاب «سفرنامه اسکات وارینگ در ایران» نوشته‌ی ادوارد اسکات وارینگ و با ترجمه‌ی دکتر ابوالقاسم سری، حاصل مشاهدات یکی از همین مأموران شرکت هند شرقی است که در سال ۱۸۰۲ میلادی از بوشهر قدم به خاک ایران گذاشت و پس از گذشتن از کازرون و فیروزآباد ماه‌ها در شیراز اقامت گزید.
مسیر حرکت وارینگ از سواحل گرم خلیج فارس آغاز می‌شود و با گذر از گردنه‌ها و مسیرهای دشوار کوهستانی به شیراز می‌رسد؛ شهری که هنوز آثاری از پایتختی دوره زندیه را در خود داشت. نویسنده به لطف آشنایی با زبان فارسی توانست فراتر از یک جهانگرد معمولی عمل کند و بی‌واسطه با اقشار گوناگون جامعه به گفتگو بنشیند. او اوضاع پیشه‌وران، هنرمندان، پزشکان، نظامیان و مسئولان حکومتی را ثبت کرده و در کنار توصیف جزئیات معیشت و رفتارهای اجتماعی، به بازخوانی تاریخ سیاسی ایران از عصر کریم‌خان زند تا سقوط انقراض زندیان پرداخته تا خواننده غربی آن روزگار بتواند زمینه‌های تحولات سیاسی ایران در آستانه حکومت قاجار را درک کند.
جامعه‌ی ایرانی در این اثر از زاویه‌ی دید یک ناظر بریتانیایی قرن نوزدهمی به تصویر کشیده می‌شود؛ زاویه‌ای که هم شامل دقت در جزئیاتی مثل فنون شکار، پوشش مردم، وضعیت راه‌ها، شرایط بهداشتی و تحلیل شعر فارسی است و هم گاهی نفوذ نگاه شرقی‌نگارانه و پیش‌داوری‌های فرهنگی آن عصر را بازمی‌تاباند. وارینگ در کنار ثبت زندگی شهری، نگاهی نیز به مناسبات تجاری خلیج فارس، وضعیت صید مروارید و خصوصیات طوایف منطقه‌ای دارد. مترجم اثر نیز با تدوین تعلیقات، توضیحات روشنگر و افزودن مستندات تاریخی، برخی داده‌های متن اصلی را تصحیح کرده و اثری منسجم برای مطالعه‌ی مناسبات اجتماعی ارائه داده است.
مطالعه‌ی «سفرنامه اسکات وارینگ در ایران» کاوشی در ساختار اداری، آیین‌های روزمره، زبان و تحولات سیاسی منطقه‌ای حساسی از ایران در آستانه‌ی ورود به دنیای جدید است که زوایای متعددی از روابط میان حکومت و جامعه را آشکار می‌کند.