کتاب داستان بزرگ شدن من

کتاب «داستان بزرگ شدن من» نوشته‌ی راسل وین بیکر با تصویری تلخ و در عین حال صمیمی آغاز می‌شود: زنی سالخورده که حافظه‌اش را از دست داده و دیگر فرزند خود را به‌درستی نمی‌شناسد. همین لحظه، نقطه‌ی عزیمت نویسنده برای بازگشت به دورانی طولانی از زندگی خودش و خانواده‌اش می‌شود؛ سفری که در قالب خاطرات خودنوشت روایت می‌شود و در سال ۱۹۸۳ جایزه‌ی پولیتزر در بخش زندگی‌نامه را برای او به ارمغان آورد. بیکر که بعدها به‌عنوان روزنامه‌نگار و ستون‌نویس نیویورک‌تایمز شناخته شد، در این کتاب از سال‌های دشوار کودکی و نوجوانی می‌گوید؛ سال‌هایی که شکل‌گیری شخصیت و نگاه او به جهان را رقم زدند.
راوی داستان پسربچه‌ای است که در ویرجینیا به دنیا آمده و در پنج‌سالگی پدرش را از دست می‌دهد؛ فقدانی که مسیر زندگی خانواده را برای همیشه تغییر می‌دهد. از همان‌جا، بار اصلی داستان بر دوش مادر او، لوسی الیزابت، قرار می‌گیرد؛ زنی مصمم و خستگی‌ناپذیر که در میانه‌ی سخت‌ترین سال‌های رکود بزرگ اقتصادی آمریکا، مسئولیت بزرگ کردن چند فرزند را به‌تنهایی بر عهده می‌گیرد. رابطه‌ی میان راسل و مادرش محور پیوسته‌ای است که در سراسر کتاب تکرار می‌شود؛ به‌صورت مجموعه‌ای از خرده‌روایت‌ها درباره‌ی توقعات مادر، اصرار او بر «به‌جایی‌رسیدن» فرزندانش و فشار پیوسته‌ای که این خواسته بر زندگی روزمره‌ی خانواده می‌گذارد و بیکر این رابطه را با نگاهی صادقانه و گاه طنزآمیز بازگو می‌کند.
پس‌زمینه‌ی این خاطرات، آمریکای دهه‌های ۱۹۳۰ و ۱۹۴۰ است؛ دورانی که خانواده‌ی بیکر، مانند بسیاری از خانواده‌های طبقه‌ی کارگر آن روزگار، میان جابه‌جایی‌های پیاپی، تنگناهای مالی و تلاش برای بقا در نوسان بود. نویسنده از مهاجرت خانواده از ویرجینیا به نیوجرسی و سپس بالتیمور می‌گوید، از نخستین کارهایش مانند فروش مجله در خیابان، از سال‌های مدرسه و بعدها تحصیل در دانشگاه جانز هاپکینز و از دورانی که به نیروی هوایی نیروی دریایی در جریان جنگ جهانی دوم می‌پیوندد. این جزئیات هرچند شخصی‌اند، تصویری گسترده‌تر از یک نسل و یک دوره‌ی تاریخی خاص در آمریکا نیز به دست می‌دهند؛ دوره‌ای که فقر، ناامنی اقتصادی و امید به آینده‌ای بهتر، همزمان بر زندگی مردم عادی سایه انداخته بود.
بیکر با وجود توصیف فقر، از دست دادن پدر، و دشواری‌های رشد در چنین شرایطی، هرگز به خوددلسوزی روی نمی‌آورد؛ در عوض، فاصله‌ی میان درک کودکانه از رویدادها و تفسیر بزرگسالانه‌ی خودش را دستمایه‌ی طنزی ظریف و گاه گزنده می‌کند. همین ترکیب از صداقت، خودانتقادی و شوخ‌طبعی است که تجربه‌ی خواندن کتاب را از یک مرور خطی خاطرات فراتر می‌برد و آن را به روایتی درباره‌ی رشد، هویت‌یابی و شکل‌گیری تدریجی یک انسان بدل می‌کند.