کتاب زندگی من

کتاب « زندگی من» اثر مارک شاگال، خودزندگینامه‌ای شاعرانه و تصویری است که هنرمند بزرگ روسی-یهودی در اوایل دهۀ ۱۹۲۰، در دوران اقامتش در برلین، به زبان روسی نوشت و بعدها به فرانسه ترجمه شد. این کتاب نه‌تنها بازگویی زندگی شاگال تا آن زمان است، بلکه نوعی سفر درونی در حافظه، ریشه‌ها و خاستگاه‌های هنری او به شمار می‌آید؛ سفری میان واقعیت و خیال، میان جهان ملموس و جهان رنگ و نور. شاگال کتاب را با بازگشت به دوران کودکی خود در شهر کوچک ویتبسک آغاز می‌کند؛ شهری که در سراسر آثارش حضوری ماندگار دارد. او تصویری زنده از محله‌های یهودی، آیین‌ها و عطر زندگی روزمره ارائه می‌دهد: پدرش که در کارخانه ماهی شور کار می‌کرد، مادرش که با مهر و صبوری در خانه مراقب بود، و فضایی آکنده از موسیقی، قصه‌گویی و مناسک مذهبی. همین بستر فرهنگی، ریشه تخیل بصری او را شکل می‌دهد. در بخش‌های بعد، شاگال به دوران جوانی‌اش در سنت‌پترزبورگ و سپس سفر به پاریس می‌پردازد؛ جایی که برای نخستین‌بار با جنبش‌های هنری نوگرا چون کوبیسم و فوویسم آشنا می‌شود. او پاریس را به عنوان مکانی یاد می‌کند که «آسمانش نیز به رنگ آبی دیگری می‌درخشد». در کنار این تجربه‌ها، عشق او به «بلا» همسر آینده‌اش در متن حضوری پررنگ دارد و به نوعی نیروی الهام‌بخش در سراسر زندگی و آثارش بدل می‌شود. شاگال وقایع را نه بر اساس توالی زمانی، بلکه بر پایه‌ی حس و تصویر بازگو می‌کند. گاه خاطره‌ای کوتاه ناگهان به صحنه‌ای کامل از تابلوهایش بدل می‌شود؛ گاه رویدادی واقعی به رویا یا افسانه تبدیل می‌گردد. او در متن همان کاری را می‌کند که در نقاشی‌هایش انجام می‌دهد: ترکیب واقعیت با خیال، تا حقیقتی عمیق‌تر از زندگی را نشان دهد. شاگال نشان می‌دهد که ریشه‌های هنرمند نه در مکان، بلکه در احساسی از تعلق و در خاطراتی است که هرگز از ذهن پاک نمی‌شوند. این کتاب، سفری است به سرچشمه‌های رنگ و رویا؛ جایی که زندگی و هنر در هم حل می‌شوند و خواننده را به دنیای درونی یکی از خیال‌انگیزترین نقاشان قرن بیستم فرامی‌خواند.