کتاب برای امروز کافی است

کتاب «برای امروز کافی است: یادداشت‌های روزانه جان اشتاین‌بک» پنجره‌ای مستقیم به کارگاه ذهن نویسنده‌ای است که در حال کلنجار رفتن با بزرگ‌ترین و جاه‌طلبانه‌ترین اثر زندگی خویش، یعنی رمان شرق بهشت است. جان اشتاین‌بک در سال ۱۹۵۱، پیش از آنکه هر روز نوشتن متن اصلی رمان را روی صفحات سمت راست دفترچه بزرگ خود آغاز کند، صفحات سمت چپ را به نوشتن نامه‌هایی خطاب به دوست صمیمی و ویرایشگرش با نام پاسکال کوویچی اختصاص می‌داد. این یادداشت‌های روزانه که عملا پس از مرگ او در سال ۱۹۶۹ منتشر شدند، هرگز جنبه ارسالی نداشتند، بلکه نوعی آیین روزمره و تمرین ذهنی برای گرم کردن دست و قلم بودند تا نویسنده بتواند بر رخوت، ترس و قفل‌شدگی ذهنی خود غلبه کند. بررسی این اثر مشخص می‌کند که چطور یک شاهکار ادبی، فراتر از الهامات آنی و رمانتیک، حاصل یک انضباط آهنینی است که با تردیدها، نوسانات روحی شدید و حتی جزئیات پیش‌پاافتاده روزمره گره خورده است. اشتاین‌بک در این نوشته‌ها هیچ تلاشی برای اسطوره‌سازی از خود نمی‌کند؛ او یک کارگر کلمات است که از کیفیت مدادهایش، درد دستش، نگرانی برای فرزندانش و وسواس‌های نجاری‌اش در کارگاه می‌نویسد تا سرانجام راهی برای ورود به جهان داستان پیدا کند.
ارزش این اثر زمانی آشکار می‌شود که خواننده روند تکوین مفاهیم فلسفی و ساختاری رمان شرق بهشت را در لابه‌لای این واگویه‌های صمیمانه دنبال می‌کند. اشتاین‌بک در این متن به تحلیل چگونگی شکل‌گیری شخصیت‌های پیچیده‌ای مثل کتی، چارلز یا ساموئل همیلتون می‌پردازد و دغدغه‌های روان‌شناختی خود را درباره بن‌مایه اصلی داستان، یعنی تقابل هابیل و قابیل و مفهوم اساسی «تیمشل» (انتخاب آزاد انسان میان خیر و شر) عریان می‌کند. نوسان قلم او بین جملات بلند تحلیلی درباره سرشت بشر و جملات کوتاهی که از خستگی شدید یا بی‌خوابی شب گذشته حکایت دارند، ریتمی کاملا زنده و پویا به متن بخشیده است. این پویایی ساختاری نشان می‌دهد که نوشتن یک رمان روان‌شناختی و اجتماعی عظیم، چطور کل زندگی شخصی، روابط اجتماعی در نیویورک و سلامت جسمی نویسنده را به تسخیر خود درمی‌آورد. این کتاب تفاوت آشکاری با مکاتبات رسمی یا خودزندگی‌نامه‌های بازنویسی‌شده دیگر نویسندگان دارد؛ چرا که یک ثبت زنده و هم‌زمان از «لحظه‌ی خلق» است، جایی که خلاقیت نه یک جریان روان، بلکه یک مبارزه مداوم با افسردگی و ترس از شکست تصویر می‌شود.
سبک نوشتار کتاب کاملا گفتاری، صمیمی و عاری از تکلف‌های فیلسوف‌مآبانه است؛ گویی مخاطب در اتاق کار اشتاین‌بک نشسته و نظاره‌گر مردی است که با وجود داشتن جایزه نوبل، هر روز صبح باید از صفر با کلمات بجنگد تا بتواند «کتاب همه‌چیز» خود را بنویسد. اهمیت این کتاب در سادگی بی‌پیرایه آن نهفته است؛ اشتاین‌بک وظیفه نویسنده را نه پنهان شدن پشت نقاب یک نابغه، بلکه مواجهه صادقانه با واقعیت‌های عریان زندگی می‌داند. عنوان فارسی اثر، «برای امروز کافی است»، به زیباترین شکل ممکن عصاره این یادداشت‌ها را بازتاب می‌دهد: این که برای خلق یک شاهکار ماندگار، نیازی به فتح یک‌باره قله‌ها نیست، بلکه باید هر روز به اندازه همان روز تلاش کرد، لغزید، شک کرد، نوشت و در نهایت دفتر را بست. خواندن این کتاب لایه‌ای عمیق، انسانی و ملموس به رمان شرق بهشت اضافه می‌کند و به هر مخاطب، پژوهشگر یا نویسنده‌ای یادآور می‌شود که شاهکارهای بزرگ ادبی، از دل همین روتین‌های کوچک، مدادهای تراشیده‌شده و کلنجارهای بی‌صدای روزانه متولد می‌شوند.