کتاب مده آ

من ترجمه شهبازی (نشر بیدگل) رو مطالعه کردم و به نظرم برای شروع خواندن تراژدی یونانی انتخاب خوبیه. متن طبیعتاً حال‌وهوای ادبی خودش رو داره و نباید انتظار نثر کاملاً امروزی و محاوره‌ای داشته باشیم، ولی در مجموع برای من روان بود و موقع خوندن احساس نکردم ترجمه داره جلوی خود اثر رو می‌گیره. از نظر پیش‌نیاز هم اگر آشنایی زیادی با اسطوره‌شناسی یونان نداشته باشید، بهتره قبل از شروع فقط داستان کلی مده‌آ و یاسون، ماجرای پشم زرین و سفر آرگونوت‌ها رو بدونید. لازم نیست برید چند جلد کتاب اسطوره‌شناسی بخونید! همین که بدونید مده‌آ کیه، یاسون کیه و رابطه این دوتا از کجا شروع شده، برای دنبال کردن خط اصلی نمایشنامه کاملاً کافیه. البته توی متن به اسم‌ها و شخصیت‌ها و داستان‌های اسطوره‌ای مختلفی اشاره می‌شه که اگه باهاشون آشنا نباشید ممکنه بعضی جاها مکث کنید. این ارجاعات البته مانع فهم داستان نمی‌شن، ولی برای خواننده‌ای که دوست داره داستان رو از صفر تا صد و بدون نقطه مبهم دنبال کنه، ممکنه یه مقدار روی اعصاب باشن؛ چون بعضی جاها توی متن نقاط کوری ایجاد می‌کنن. به همین دلیل، یکی از ایرادهایی که من به ترجمه شهبازی داشتم، تعداد کم پانویس‌ها بود. بعضی از این شخصیت‌ها اگه با یک توضیح خیلی کوتاه (در پانویس) معرفی می‌شدن، درک کامل نمایشنامه خیلی راحت‌تر می‌شد. مثلاً آئگئوس، پادشاه آتن، برای خواننده‌ای که با اسطوره‌های یونان آشنا نیست ممکنه کمی گیج‌کننده باشه و یک پانویس کوتاه می‌تونست این ابهام رو برطرف کنه و کمک بزرگی برای خواننده تازه‌کار باشه. با توجه به اینکه «مده‌آ» اولین نمایشنامه یونانی‌ای بود که می‌خوندم، یکی از چیزهایی که اوایل کار یه مقدار گیجم کرد، عنوان‌های «همسرایان» و «سرآهنگ» بود. فکر می‌کنم بد نباشه یه توضیح کوتاه درباره این دو تا بدم تا اگه کسی مثل من برای اولین بار سراغ نمایشنامه یونانی می‌ره، از همون اول بدونه با چه چیزی طرفه و این عنوان‌ها براش ابهامی ایجاد نکنن:

ماجرا اینه که تراژدی یونانی اصلاً مثل نمایشنامه‌های امروزی به «پرده اول، پرده دوم، پرده سوم» تقسیم نشده. یکی از پایه‌های اصلی نمایشنامه یونانی، گروه همسرایان (Chorus) بوده؛ گروهی از آدم‌ها که روی صحنه حضور داشتن، آواز می‌خوندن و گاهی هم با شخصیت‌های اصلی گفت‌وگو می‌کردن. همسرایان فقط برای تزئین یا پر کردن فاصله بین صحنه‌ها نبودن. معمولاً نماینده «بخشی از جامعه یا نگاه جمعی به اتفاقات نمایش» بودن و درباره اتفاقاتی که می‌افتاد واکنش نشون می‌دادن، هشدار می‌دادن، سؤال مطرح می‌کردن یا از نظر اخلاقی و انسانی به ماجرا نگاه می‌کردن. مثلاً در «مده‌آ»، همسرایان زنان کورینتوسی هستن. بنابراین وقتی می‌بینید همسرایان حرف می‌زنن یا سرود می‌خونن، قرار نیست فکر کنید یک راوی ناشناس از بیرون داستان اومده و داره ماجرا رو برای ما توضیح می‌ده؛ در واقع داریم واکنش همین زنان شهر رو نسبت به اتفاقات می‌شنویم. یه اصطلاح دیگه هم هست که ممکنه توی بعضی ترجمه‌ها ببینید: «سرآهنگ». سرآهنگ در اصل کسی از گروه همسرایانه که بخش‌های مربوط به همسرایان رو هدایت می‌کنه و گاهی به‌عنوان نماینده یا سخنگوی اون‌ها با شخصیت‌های اصلی وارد گفت‌وگو می‌شه. پس وقتی اسم سرآهنگ میاد، قرار نیست فکر کنیم با یک شخصیت کاملاً جدا از همسرایان طرفیم؛ در واقع یکی از اعضای همون گروهه که نقش برجسته‌تر و مشخص‌تری پیدا کرده. فکر می‌کنم با دونستن این چند نکته، حالا می‌شه با دید روشن‌تری سراغ «مده‌آ» رفت. در مجموع، اگر کسی تا حالا نمایشنامه یونانی نخونده و می‌خواد از یک اثر کوتاه و قابل‌فهم شروع کنه، «مده‌آ» به نظرم انتخاب خیلی خوبیه. برای دنبال کردن داستان، پیش‌نیاز زیادی لازم نداره و بیشترِ چیزی که ممکنه در ابتدا ناآشنا به نظر برسه، به ساختار تراژدی یونانی و ارجاعات اسطوره‌ای مربوط می‌شه. فقط بهتره قبل از شروع، یک خلاصه کوتاه از داستان مده‌آ و یاسون بخونید و موقع خوندن هم عجله نکنید؛ چون این نمایشنامه با وجود حجم کم، خیلی بیشتر از چیزی که در نگاه اول به نظر می‌رسه برای فکر کردن داره.

نشر نی ۵ نمایش از اوریپیدوس رو چاپ کرده به ترجمه استاد کوثری، بهترین ترجمه اون هست اما خب قیمت اش از این ترجمه‌ها بیشتره ولی ارزشش رو داره

نعیمی میخواد ببرتش رو صحنه خوب بشه یا بد نمیدونم . گفتم بگم احتمالا همین شهریور

نشر افراز متن رو به همراه تحلیل اون آورده پس تعداد صفحات بیشتری نسبت به نشر بیدگل داره

نشر نی ۵ نمایش از اوریپیدوس رو چاپ کرده به ترجمه استاد کوثری، بهترین ترجمه اون هست اما خب قیمت اش از این ترجمه‌ها بیشتره ولی ارزشش رو داره